سفارشی سازی Ribbon در اکسل

زمان تقریبی مطالعه این مطلب: 14 دقیقه
سطح: مقدماتی

ریبون (Ribbon) همان نوار ابزار بزرگ بالای پنجره اکسل است که تقریباً همه فرمان‌های برنامه، از قالب‌بندی سلول‌ها تا رسم نمودار و ساخت Pivot Table، در آن قرار گرفته‌اند. هرچه ریبون اکسل را بهتر بشناسید سریع‌تر کار می‌کنید؛ و اگر یاد بگیرید آن را مخفی کنید یا یک زبانه اختصاصی با فرمان‌های پرکاربرد خودتان بسازید، کارهای تکراری روزانه‌تان چند کلیک کوتاه‌تر می‌شود. در این مطلب ساختار ریبون، روش‌های مخفی و نمایان کردن آن و مراحل کامل سفارشی سازی ریبون در اکسل را همراه با یک مثال کاربردی مرور می‌کنیم.

آنچه در این مطلب می‌خوانید:

ریبون در اکسل چیست و از چه بخش‌هایی تشکیل شده است؟
کار با ریبون بدون ماوس
مخفی کردن و نمایش ریبون
سفارشی سازی ریبون اکسل
مثال کاربردی: زبانه «گزارش مالی» برای حسابداران
محدودیت‌های سفارشی سازی ریبون
بازگردانی و انتقال تنظیمات ریبون
ریبون یا نوار دسترسی سریع؟
تفاوت ریبون در نسخه‌های مختلف اکسل
پرسش‌های متداول

ریبون در اکسل چیست؟

مایکروسافت ریبون را اولین بار در Office 2007 جایگزین منوها و نوار ابزارهای قدیمی کرد. در اکسل 2007 امکان تغییر ریبون از داخل خود برنامه وجود نداشت و فقط نوار دسترسی سریع (Quick Access Toolbar) قابل تنظیم بود. از اکسل 2010 به بعد گزینه Customize the Ribbon اضافه شد و هر کاربری می‌تواند بدون برنامه‌نویسی، زبانه‌ها و گروه‌های دلخواه خودش را بسازد. اگر هنوز با بخش‌های دیگر پنجره مثل نوار فرمول، کاربرگ‌ها و نوار وضعیت آشنا نیستید، پیش از ادامه مطلب آشنایی با محیط اکسل را بخوانید.

اجزای ریبون: زبانه، گروه و فرمان

زبانه (Tab): عنوان‌هایی مثل Home، Insert و Data در بالای ریبون. هر زبانه ابزارهای مربوط به یک نوع کار را کنار هم نگه می‌دارد.
گروه (Group): بخش‌های داخل هر زبانه که نامشان در پایین آن‌ها نوشته شده است؛ مثلاً گروه Font یا Number در زبانه Home.
فرمان (Command): دکمه‌ها، فهرست‌های کشویی و کادرهایی که با کلیک روی آن‌ها کاری انجام می‌شود؛ مثل Bold یا Sort.
دکمه باز کردن پنجره (Dialog Box Launcher): فلش کوچک گوشه برخی گروه‌ها که پنجره کامل تنظیمات آن گروه را باز می‌کند. برای نمونه این فلش در گروه Number، پنجره Format Cells را باز می‌کند.

زبانه‌های اصلی ریبون اکسل

در جدول زیر زبانه‌های استاندارد ریبون و کاربرد اصلی هر کدام را می‌بینید. ترتیب و تعداد زبانه‌ها بسته به نسخه اکسل کمی متفاوت است.

زبانه	کاربرد اصلی	مطلب مرتبط
File	ذخیره، باز کردن، چاپ، خروجی گرفتن و تنظیمات (Options). این زبانه به جای ریبون، صفحه‌ای به نام Backstage باز می‌کند.	فرمت‌های فایل اکسل
Home	پرکاربردترین ابزارها: کپی و پیست، فونت، تراز، قالب اعداد، قالب‌بندی شرطی، مرتب‌سازی و فیلتر	قالب‌بندی شرطی در اکسل
Insert	درج جدول، Pivot Table، نمودار، تصویر و Slicer	Pivot Table در اکسل و رسم نمودار در اکسل
Page Layout	تم، حاشیه‌ها، جهت و اندازه کاغذ و تنظیمات چاپ	—
Formulas	کتابخانه توابع، Name Manager و ابزارهای ردیابی و بررسی فرمول	فرمول‌های اکسل و نام‌گذاری محدوده‌ها
Data	دریافت و تبدیل داده با Power Query، مرتب‌سازی، فیلتر، حذف داده‌های تکراری و What-If Analysis	فیلتر کردن داده‌ها و Power Query چیست؟
Review	غلط‌یابی، Comment و Note و محافظت از شیت و فایل	—
View	نماهای صفحه، Freeze Panes، بزرگ‌نمایی، مدیریت پنجره‌ها و ماکروها	دیدن دو شیت به‌طور همزمان
Developer	ماکرو، ویرایشگر VBA، کنترل‌های فرم و افزونه‌ها (به‌طور پیش‌فرض مخفی است)	ماکرونویسی در اکسل
Help	راهنما، آموزش‌ها و ارسال بازخورد (در نسخه‌های جدید)	—

بسته به نسخه اکسل و دستگاهی که با آن کار می‌کنید، ممکن است زبانه‌هایی مثل Draw (برای صفحه‌های لمسی) یا زبانه‌های مربوط به نرم‌افزارهای نصب‌شده را هم ببینید.

زبانه‌های متنی (Contextual Tabs)

بعضی زبانه‌ها فقط وقتی ظاهر می‌شوند که شیء خاصی انتخاب شده باشد. مثلاً با کلیک داخل یک جدول اکسل (Table) زبانه Table Design، با انتخاب نمودار زبانه‌های Chart Design و Format و با کلیک داخل Pivot Table زبانه‌های PivotTable Analyze و Design نمایش داده می‌شوند. پس اگر دنبال ابزاری هستید و آن را در ریبون پیدا نمی‌کنید، اول مطمئن شوید شیء مربوط به آن را انتخاب کرده‌اید.

زبانه‌ها و گروه‌هایی که افزونه‌ها اضافه می‌کنند

فعال کردن افزونه‌ها (Add-ins) یا نصب نرم‌افزارهای دیگر هم ممکن است زبانه یا گروه جدیدی به ریبون اضافه کند. برای نمونه با فعال کردن Power Pivot زبانه‌ای با همین نام ساخته می‌شود و با فعال کردن افزونه Solver، دکمه آن در گروه Analyze زبانه Data قرار می‌گیرد.

کار با ریبون بدون ماوس

با زدن کلید Alt، روی هر زبانه و هر فرمان یک حرف یا عدد کوچک به نام KeyTip ظاهر می‌شود. با تایپ پشت سر هم این حروف، بدون ماوس به هر فرمانی در ریبون می‌رسید. برای مثال Alt سپس H و سپس B منوی Borders را در زبانه Home باز می‌کند و ترتیب Alt، H، O، I عرض ستون را متناسب با محتوای آن تنظیم می‌کند. فهرست کامل‌تری از این ترکیب‌ها را در مطلب کلیدهای میانبر اکسل ببینید.

[تصویر: نمایش KeyTipها روی زبانه‌های ریبون اکسل پس از زدن کلید Alt]

مخفی کردن و نمایش ریبون در اکسل

اگر صفحه‌نمایش کوچکی دارید یا می‌خواهید سطرهای بیشتری از داده‌هایتان را هم‌زمان ببینید، می‌توانید ریبون را جمع یا کاملاً مخفی کنید. سه روش برای این کار وجود دارد.

روش اول: کلید میانبر Ctrl+F1 یا دابل‌کلیک روی زبانه

کلید Ctrl+F1 ریبون را جمع می‌کند و با زدن دوباره آن، ریبون باز می‌شود. دابل‌کلیک روی نام هر زبانه هم همین کار را انجام می‌دهد. در حالت جمع‌شده فقط نام زبانه‌ها دیده می‌شود و با کلیک روی هر زبانه، ریبون به‌طور موقت باز و پس از انتخاب فرمان دوباره بسته می‌شود.

روش دوم: کلیک راست روی ریبون

روی یکی از زبانه‌ها کلیک راست کنید و گزینه Collapse the Ribbon را انتخاب کنید. در اکسل 2010 نام این گزینه Minimize the Ribbon است. برای برگرداندن ریبون، دوباره کلیک راست کنید و تیک همین گزینه را بردارید.

بعد از جمع شدن ریبون، بالای پنجره اکسل به شکل زیر درمی‌آید:

روش سوم: گزینه‌های نمایش ریبون (Ribbon Display Options)

در Microsoft 365 با کلیک روی فلش کوچک گوشه پایین ریبون (در نسخه انگلیسی، سمت راست)، منوی Ribbon Display Options با سه حالت باز می‌شود:

Full-screen mode: ریبون کاملاً مخفی می‌شود و با کلیک روی سه‌نقطه (…) بالای پنجره یا زدن کلید Alt به‌طور موقت ظاهر می‌شود.
Show tabs only: فقط نام زبانه‌ها نمایش داده می‌شود؛ همان حالتی که با Ctrl+F1 به دست می‌آید.
Always show Ribbon: زبانه‌ها و فرمان‌ها همیشه دیده می‌شوند.

در اکسل 2013 تا 2019 همین سه حالت با نام‌های Auto-hide Ribbon، Show Tabs و Show Tabs and Commands از دکمه‌ای در نوار عنوان، کنار دکمه‌های کوچک کردن و بستن پنجره، در دسترس است.

[تصویر: منوی Ribbon Display Options در اکسل Microsoft 365 با سه گزینه Full-screen mode، Show tabs only و Always show Ribbon]

ریبون اکسل ناپدید شده؛ چطور آن را برگردانیم؟

اگر حتی نام زبانه‌ها را هم نمی‌بینید، احتمالاً اکسل در حالت تمام‌صفحه است. روی سه‌نقطه بالای پنجره کلیک کنید یا Alt را بزنید تا ریبون موقتاً ظاهر شود، سپس از منوی Ribbon Display Options گزینه Always show Ribbon را انتخاب کنید. اگر نام زبانه‌ها دیده می‌شود ولی فرمان‌ها نه، زدن Ctrl+F1 کافی است.

سفارشی سازی ریبون اکسل

از اکسل 2010 به بعد می‌توانید زبانه‌های جدید بسازید، داخل آن‌ها گروه‌های دلخواه ایجاد کنید، فرمان‌های پرکاربرد خود را در این گروه‌ها قرار دهید و زبانه‌هایی را که استفاده نمی‌کنید از دید خارج کنید. تمام این کارها از یک پنجره انجام می‌شود.

باز کردن پنجره Customize the Ribbon

روی هر قسمت از ریبون کلیک راست کنید و گزینه Customize the Ribbon را انتخاب کنید. راه دیگر، رفتن به مسیر File › Options › Customize Ribbon است.

پنجره‌ای که باز می‌شود دو فهرست اصلی دارد:

فهرست سمت چپ (Choose commands from): منبع فرمان‌ها. مهم‌ترین گزینه‌های آن Popular Commands (فرمان‌های پرکاربرد)، Commands Not in the Ribbon (فرمان‌هایی که در ریبون نیستند؛ مثل Form برای ورود داده با فرم یا Camera برای گرفتن تصویر زنده از یک محدوده)، All Commands (همه فرمان‌ها) و Macros (ماکروهای شما) هستند.
فهرست سمت راست (Customize the Ribbon): ساختار فعلی ریبون. گزینه Main Tabs زبانه‌های اصلی و Tool Tabs زبانه‌های متنی را نشان می‌دهد. با کلیک روی علامت + کنار هر زبانه، گروه‌های داخل آن نمایش داده می‌شوند.

این پنجره شباهت زیادی به بخش تنظیم نوار دسترسی سریع دارد و هیچ تغییری تا زمانی که OK را نزنید اعمال نمی‌شود.

ساخت زبانه و گروه جدید

در فهرست سمت راست، زبانه‌ای را انتخاب کنید که می‌خواهید زبانه جدید بعد از آن قرار بگیرد.
روی دکمه New Tab کلیک کنید. اکسل یک زبانه با نام New Tab (Custom) و یک گروه خالی با نام New Group (Custom) داخل آن می‌سازد.
برای ساختن گروه‌های بیشتر، زبانه را انتخاب کنید و New Group را بزنید. می‌توانید گروه سفارشی را داخل زبانه‌های پیش‌فرض، مثلاً Home، هم بسازید.

افزودن فرمان به گروه سفارشی

گروه سفارشی را در فهرست سمت راست انتخاب کنید.
از کادر Choose commands from منبع فرمان‌ها را انتخاب کنید. اگر فرمانی را پیدا نمی‌کنید، گزینه All Commands را بزنید.
فرمان مورد نظر را انتخاب کنید و روی Add >> کلیک کنید یا آن را بکشید و داخل گروه رها کنید. برای حذف یک فرمان از گروه، دکمه << Remove را بزنید.

نکته: فرمان‌ها فقط به گروه‌هایی اضافه می‌شوند که خودتان ساخته‌اید (Custom). اگر یکی از گروه‌های پیش‌فرض اکسل را انتخاب کنید، دکمه Add غیرفعال است.

تغییر نام، انتخاب آیکون و جابه‌جایی

زبانه یا گروه را انتخاب کنید و با دکمه Rename یک نام فارسی یا انگلیسی گویا برایش بنویسید. برای گروه‌ها و فرمان‌های داخل گروه‌های سفارشی، در همین پنجره می‌توانید یک آیکون هم انتخاب کنید؛ آیکون گروه وقتی دیده می‌شود که پنجره اکسل کوچک است و گروه به یک دکمه جمع شده است. ترتیب زبانه‌ها، گروه‌ها و فرمان‌ها را هم با فلش‌های Move Up و Move Down سمت راست پنجره یا با کشیدن و رها کردن تغییر دهید.

نام زبانه‌ها و گروه‌های پیش‌فرض را هم می‌توان تغییر داد، اما نام فرمان‌های پیش‌فرض که با رنگ خاکستری نمایش داده می‌شوند قابل تغییر نیست.

پس از زدن OK، زبانه جدید با گروه‌ها و فرمان‌هایی که انتخاب کرده‌اید در ریبون ظاهر می‌شود:

مخفی کردن زبانه‌هایی که استفاده نمی‌کنید

در فهرست سمت راست، تیک کنار هر زبانه را بردارید تا از ریبون مخفی شود و برای نمایش دوباره، تیک را بزنید. زبانه‌های پیش‌فرض اکسل حذف نمی‌شوند و فقط مخفی می‌شوند؛ زبانه File را هم نمی‌توان مخفی کرد. زبانه‌ها و گروه‌های سفارشی را با دکمه Remove به‌طور کامل حذف کنید.

فعال کردن زبانه Developer

یکی از رایج‌ترین دلایل باز کردن این پنجره، نمایش زبانه Developer است که به‌طور پیش‌فرض مخفی است. در فهرست سمت راست تیک Developer را بزنید و OK کنید. از این به بعد ابزارهای ضبط ماکرو، ویرایشگر VBA، کنترل‌های فرم و مدیریت افزونه‌ها در دسترس شما هستند. اگر می‌خواهید خودکارسازی کارهای تکراری را به‌صورت اصولی یاد بگیرید، دوره آموزش ماکرونویسی و VBA در اکسل را ببینید.

[تصویر: زدن تیک Developer در پنجره Customize the Ribbon و نمایش زبانه Developer در ریبون]

افزودن ماکروهای خودتان به ریبون

اگر ماکرو نوشته یا ضبط کرده‌اید، در کادر Choose commands from گزینه Macros را انتخاب کنید و ماکرو را مثل بقیه فرمان‌ها به یک گروه سفارشی اضافه کنید، سپس با Rename یک نام و آیکون مناسب برایش بگذارید. برای اینکه دکمه در همه فایل‌ها کار کند، ماکرو را در Personal Macro Workbook ذخیره کنید؛ اگر ماکرو داخل یک فایل خاص باشد، کلیک روی دکمه همان فایل را باز می‌کند. برای ساخت ریبون‌های پیشرفته‌تر که همراه خود فایل منتقل می‌شوند، مطلب ایجاد ریبون با ماکرو در اکسل را بخوانید.

مثال کاربردی: ساخت زبانه «گزارش مالی» برای حسابداران

فرض کنید در واحد مالی هر روز با فهرست اسناد، گردش حساب‌ها و گزارش‌های ماهانه کار می‌کنید و فرمان‌هایی که لازم دارید بین زبانه‌های Home، Insert، Data، Formulas و View پخش شده‌اند. با یک زبانه اختصاصی می‌توانید همه را یک‌جا جمع کنید:

گروه سفارشی	فرمان‌ها	کاربرد در کار مالی
آماده‌سازی داده	Sort، Filter، Remove Duplicates، Text to Columns	مرتب‌سازی اسناد بر اساس تاریخ یا مبلغ و حذف ردیف‌های تکراری پیش از مغایرت‌گیری
گزارش‌گیری	PivotTable، Subtotal، Conditional Formatting	جمع گردش هر حساب، جمع‌های جزء با دستور Subtotal و رنگی کردن مانده‌های منفی
کنترل فرمول	Show Formulas، Trace Precedents، Watch Window	نمایش فرمول‌ها به جای نتایج و زیر نظر گرفتن سلول‌های کلیدی با Watch Window
نمایش	Sheet Right-to-Left، Freeze Panes، New Window	راست‌به‌چپ کردن شیت برای گزارش‌های فارسی و ثابت نگه داشتن سرستون‌ها

مراحل ساخت این زبانه:

پنجره Customize the Ribbon را باز کنید، زبانه Home را انتخاب کنید و New Tab را بزنید.
زبانه جدید را با Rename به «گزارش مالی» تغییر نام دهید.
گروه پیش‌فرض را به «آماده‌سازی داده» تغییر نام دهید و با New Group سه گروه دیگر جدول بالا را بسازید.
از کادر Choose commands from گزینه All Commands را انتخاب کنید و فرمان‌های هر گروه را با Add >> اضافه کنید.
OK را بزنید. زبانه «گزارش مالی» درست بعد از زبانه Home ظاهر می‌شود.

[تصویر: زبانه سفارشی «گزارش مالی» در ریبون اکسل با گروه‌های آماده‌سازی داده، گزارش‌گیری، کنترل فرمول و نمایش]

برای ایده‌های بیشتر درباره استفاده از اکسل در امور مالی، مطلب کاربرد اکسل در حسابداری را بخوانید.

محدودیت‌های سفارشی سازی ریبون

فرمان‌های پیش‌فرض را نمی‌توان از گروه‌های پیش‌فرض حذف یا جابه‌جا کرد. راه‌حل این است که گروه پیش‌فرض را با Remove کنار بگذارید و یک گروه سفارشی فقط با فرمان‌هایی که لازم دارید بسازید.
اندازه ریبون، اندازه آیکون‌ها و رنگ آن‌ها قابل تغییر نیست؛ فقط با تغییر Office Theme از مسیر File › Account می‌توانید رنگ کلی برنامه را عوض کنید.
تنظیمات ریبون فقط برای همان برنامه اعمال می‌شود؛ ریبونی که در اکسل ساخته‌اید در Word دیده نمی‌شود.
تنظیمات روی همان کامپیوتر و حساب کاربری ذخیره می‌شود، نه داخل فایل اکسل. اگر فایل را برای همکارتان بفرستید، زبانه سفارشی شما را نمی‌بیند؛ مگر اینکه تنظیمات را برایش Export کنید.

بازگردانی و انتقال تنظیمات ریبون

اگر تغییرات زیادی داده‌اید و می‌خواهید به حالت اول برگردید، در پنجره Customize the Ribbon روی دکمه Reset کلیک کنید. گزینه Reset only selected Ribbon tab فقط زبانه پیش‌فرض انتخاب‌شده را به حالت اولیه برمی‌گرداند و Reset all customizations همه تغییرات ریبون و نوار دسترسی سریع را پاک می‌کند.

برای انتقال ریبون سفارشی به کامپیوتر دیگر یا اشتراک آن با همکاران، از دکمه Import/Export گزینه Export all customizations را بزنید تا فایلی با پسوند exportedUI ساخته شود. در کامپیوتر مقصد از همین دکمه گزینه Import customization file را انتخاب کنید. توجه کنید که Import همه تنظیمات فعلی ریبون و نوار دسترسی سریع آن کامپیوتر را جایگزین می‌کند؛ پس اگر تنظیمات قبلی را لازم دارید، اول از آن‌ها خروجی بگیرید.

[تصویر: دکمه‌های Reset و Import/Export در پایین پنجره Customize the Ribbon]

ریبون یا نوار دسترسی سریع؟

نوار دسترسی سریع (Quick Access Toolbar) نوار کوچکی بالا یا پایین ریبون است که صرف‌نظر از اینکه کدام زبانه فعال باشد، همیشه دیده می‌شود. این نوار برای چند فرمان بسیار پرتکرار مثل Save، Undo یا Print Preview مناسب است، در حالی که زبانه سفارشی برای مجموعه بزرگ‌تری از فرمان‌ها که باید دسته‌بندی شوند کاربرد دارد. برای افزودن هر فرمان به نوار دسترسی سریع، روی آن در ریبون کلیک راست کنید و Add to Quick Access Toolbar را بزنید. در Microsoft 365 اگر این نوار را نمی‌بینید، از منوی Ribbon Display Options گزینه Show Quick Access Toolbar را فعال کنید.

تفاوت ریبون در نسخه‌های مختلف اکسل

نسخه	تغییرات مهم ریبون
Excel 2007	معرفی ریبون؛ دکمه گرد Office به جای زبانه File؛ سفارشی سازی ریبون فقط با کدنویسی XML ممکن بود
Excel 2010	اضافه شدن زبانه File و صفحه Backstage، گزینه Customize the Ribbon و گزینه Minimize the Ribbon
Excel 2013 تا 2019	تغییر نام گزینه به Collapse the Ribbon و اضافه شدن دکمه Ribbon Display Options در نوار عنوان
Microsoft 365	ظاهر جدید ریبون، گزینه‌های Full-screen mode، Show tabs only و Always show Ribbon در گوشه ریبون و امکان مخفی کردن نوار دسترسی سریع

برای آشنایی بیشتر با ویژگی‌های هر نسخه، مطلب نسخه‌های اکسل را ببینید.

پرسش‌های متداول درباره ریبون اکسل

چرا ریبون اکسل جمع شده و فقط نام زبانه‌ها دیده می‌شود؟

احتمالاً به‌طور ناخواسته Ctrl+F1 را زده‌اید یا روی یکی از زبانه‌ها دابل‌کلیک کرده‌اید. با زدن دوباره Ctrl+F1 یا انتخاب Always show Ribbon از منوی Ribbon Display Options، ریبون به حالت عادی برمی‌گردد.

آیا زبانه سفارشی همراه فایل اکسل ذخیره می‌شود؟

خیر. زبانه‌هایی که از پنجره Customize the Ribbon می‌سازید در تنظیمات اکسل همان کامپیوتر ذخیره می‌شوند. برای انتقال آن‌ها از Import/Export استفاده کنید یا ریبون را با ماکرو و XML داخل خود فایل بسازید.

آیا می‌توان ریبون اکسل را فارسی کرد؟

بله. با نصب بسته زبان فارسی Office و انتخاب آن به عنوان زبان نمایش از مسیر File › Options › Language، نام زبانه‌ها و فرمان‌ها فارسی می‌شود. البته بیشتر منابع آموزشی، از جمله این مطلب، از نام‌های انگلیسی استفاده می‌کنند.

زبانه Developer کجاست؟

این زبانه به‌طور پیش‌فرض مخفی است. از مسیر File › Options › Customize Ribbon تیک Developer را در فهرست سمت راست بزنید و OK کنید.

جمع‌بندی

ریبون مرکز فرمان اکسل است: شناختن زبانه‌ها، گروه‌ها و زبانه‌های متنی کمک می‌کند هر ابزاری را سریع پیدا کنید، کلیدهای Alt و Ctrl+F1 کار با آن را سریع‌تر می‌کنند و با سفارشی سازی ریبون، فرمان‌های پرکاربرد کار روزانه‌تان را در یک زبانه اختصاصی جمع می‌کنید. اگر می‌خواهید قدم‌به‌قدم و از پایه با اکسل کار کنید، از صفحه آموزش اکسل شروع کنید یا برای یادگیری ساختاریافته، دوره اکسل مقدماتی و دوره جامع آموزش اکسل را ببینید.